ข้าพเจ้ามักเอ่ยสรรพนามแทนท่านผู้หญิงพูนศุขว่าคุณยายท่าน เพราะระยะเวลานับตั้งแต่ที่ได้รู้จัก เมื่อท่านกลับมาพำนักในประเทศไทย หลังจากอสัญกรรมของอาจารย์ปรีดี เมื่อวันที่ ๒ พฤษภาคม ๒๕๒๖ ประจวบกับอาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ ตั้งใจทำกิจกรรมแสดงความกตัญญูกตเวทีต่ออาจารย์ปรีดี พนมยงค์ ริเริ่มโครงการปรีดีฯ กับสังคมไทย ในโอกาสที่อาจารย์ปรีดี พนมยงค์ มีอายุครบ ๗ รอบ พ.ศ.๒๕๒๕ สำหรับข้าพเจ้าแล้วการรับใช้อาจารย์สุลักษณ์ก็เหมือนกับการรับใช้อาจารย์ปรีดี และท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ ซึ่งคำนึงถึงประโยชน์ของประเทศชาติบ้านเมืองเป็นสำคัญ

อาจารย์สุลักษณ์ริเริ่มโครงการนิทรรศการเคลื่อนที่ ปรีดี พนมยงค์  ในฐานะผู้ประสานงานโครงการนี้เป็นเหตุให้ข้าพเจ้าได้รู้จักท่านและค่อยๆ เกิดความใกล้ชิดผูกพัน  คุณยายท่านให้ความเมตตาเอ็นดูแก่ข้าพเจ้านับเป็นลูกหลาน และข้าพเจ้าก็รู้สึกซาบซึ้งในคุณธรรมแห่งเมตตาธรรมและความจริงใจของท่าน สามารถแสดงเคารพรักและนับถือท่านอย่างสนิทใจ เรียกได้เต็มปากเต็มคำว่า คุณยายท่าน

มองจากมิติทางจิตวิญญาณ ท่านผู้หญิงพูนศุขเป็นบุคคลที่น่าเคารพยกย่องเพราะท่านมีจิตใจที่สะอาด สว่าง สงบ ท่านมีความเป็นปกติธรรมดา เป็นชาวพุทธที่สัมผัสได้ด้วยใจและมองเห็นได้ด้วยตา เป็นผู้ไม่ติดยึดในลาภ ยศศักดิ์อัครฐาน ท่านแสดงวิถีปฏิบัติตนต่อทุกคนอย่างเสมอภาค เท่าเทียมกัน เมื่อไปพบท่านเราอยากจะนั่งกับพื้น นั่งต่ำกว่าท่านเพราะอยากแสดงความเคารพและยำเกรงในความเป็นผู้ใหญ่สูงศักดิ์ แต่ท่านก็จะเรียกให้ลุกขึ้นนั่งบนเก้าอี้ทุกครั้ง

ท่านเป็นบุคคลที่มีธรรมะอยู่ในใจอย่างชนิดที่ทำให้มองเห็นว่า คุณธรรมนั้นคืออะไรและเป็นอย่างไร ท่านพูดเสมอว่าไม่เคยโกรธเกลียดคิดร้ายต่อใคร มีแต่ให้อภัยและไม่จดจำใส่ใจ ซึ่งทำให้เราต้องหันมาน้อมนำปฏิบัติตามท่าน ซึ่งในความเป็นจริง สำหรับอนุชนคนรุ่นข้าพเจ้า เติบโตมากับสื่อวิทยุโทรทัศน์ ที่เสนอเรื่องราวเนื้อหาผ่านทางละคร หรือภาพยนตร์ว่าแค้นต้องชำระ  ต้องต่อสู้กับศัตรูแบบตาต่อตา ฟันต่อฟัน ห้ำหั่นกันให้แหลกรานไปข้างหนึ่ง 

ท่านเป็นผู้มีใบหน้ายิ้มแย้มแจ่มใสเสมอ และหัวเราะขบขันกับเรื่องราวต่างๆทั้งดีและไม่ดีได้  ทำให้เรารู้จักคิด และรู้ว่าการรู้จักปล่อยวางนั้นเป็นอย่างไร ท่านสอนให้เรารู้จักความดีด้วยการปฏิบัติตนของท่านเป็นแบบอย่าง มีชีวิตเป็นปกติในชีวิตประจำวัน  บางครั้งได้มีโอกาสนั่งคุยกับท่านจนเย็นค่ำ ที่บ้านซอยสวนพลู บริเวณรายรอบด้วยต้นไม้ ก็รู้สึกแปลกใจว่า ไม่มียุงมารบกวนท่าน ขณะที่เรานั่งปัดยุง  จึงพาซื่อเรียนถามท่านว่า "ทำไมยุงไม่กัดคุณยายท่านเลยคะ" ท่านหัวเราะแล้วตอบว่า "เธอรู้ไหมตลอดชีวิตฉัน ฉันไม่เคยตบยุงเลยสักตัวเดียว"  คำพูดง่ายๆเช่นนี้ ทำให้มองเห็นว่าผลแห่งการรักษาศีลข้อแรกที่ไม่ฆ่าสัตว์แม้แมลงตัวเล็กๆอย่างยุงนั้น ก็มีอานิสงส์ นับแต่นั้นมาข้าพเจ้าก็ไม่ตบยุง และไม่ฆ่าสัตว์ตัวเล็กตัวน้อย เมื่อไปอยู่ที่ไหน ก็ไม่มียุงมาทำให้รำคาญ ขณะที่ได้ยินคนอื่นบ่นไป ตบยุงไป

คุณหญิงพูนศุข พนมยงค์ ภาพจากเว็บไซต์สารคดี

คุณยายท่านบอกว่า สำหรับท่านแล้ววันที่มีความหมายและเป็นวันสำคัญมี ๒ วันคือวันที่ ๑๖ สิงหาคมและ ๒๔ มิถุนายน ต้องไปร่วมกิจกรรม ไม่เคยขาด เป็นการแสดงความกตัญญูกตเวที ซึ่งข้าพเจ้าแทบไม่รู้สึกร่วมเลยว่าสำคัญอย่างไร

โดยส่วนตัวข้าพเจ้าแล้ว ทราบว่ามีสามโอกาสที่จะได้แสดงเคารพรักต่อคุณยายท่าน คือการไปร่วมงานวันเกิดจะจัดขึ้นทุกวันที่ ๒ มกราคม ที่บ้านซอยสวนพลู มีการเลี้ยงอาหารเที่ยงแบบง่ายๆ ช่วงวันสงกรานต์จะมีการรดน้ำขอพรท่าน คุณยายท่านจะแจกของชำร่วยเป็นกระดาษหอม และวันที่ ๑๑ พฤษภาคม ไปร่วมงานวันชาตกาลอาจารย์ปรีดี ที่ลานปรีดี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ ธรรมเนียมประเพณีที่ข้าพเจ้าปฏิบัติอย่างสม่ำเสมอนี้ ตอนแรกได้รับการชักชวนจากอาจารย์สุลักษณ์ ต่อมาเมื่อเริ่มเป็นที่คุ้นเคยสนิทสนมกับท่าน ข้าพเจ้าก็เริ่มไปมาหาสู่ท่านเอง เพราะบ้านอยู่ไม่ไกลกัน เมื่อเวลาไปชมคอนเสิร์ตที่สถาบันปรีดี พนมยงค์ ซอยทองหล่อ ท่านก็ใจดีให้ติดรถท่านกลับมาบ้านที่ซอยสวนพลู              

ตอนหลังเมื่อข้าพเจ้าทราบว่า ช่วงใดในแต่ละวันที่ท่านมีเวลาว่าง ก็จะแวะเวียนไปพูดคุยกับท่าน ซักถามเรื่องเก่าๆ เมื่อท่านเห็นว่าสนใจและตั้งใจฟัง ก็จะเล่าเรื่องราวและให้ข้อมูล จนเรารู้สึกทึ่งในเรื่องความจำของท่าน ท่านเป็นเลขาประจำตัวอาจารย์ปรีดี ช่างจดจำได้แม่นยำและจำได้มาก จนเป็นเอ็นไซโคปีเดีย แต่สมัยนี้เรียกว่าเป็นคอมพิวเตอร์เก็บข้อมูล แม้คุณยายท่านจะมีอายุ ๙๕ ปีก่อนท่านถึงแก่อนิจกรรม ยังให้ข้อมูลเรื่องคุณเตช บุนนาค ไล่ไปถึงชื่อรุ่นบิดา รุ่นปู่ ก็เกิดสงสัยว่า ทำอย่างไรท่านจึงจำชื่อคนและญาติตระกูลของใครต่อใครได้มากมาย ท่านบอกว่า ก็เพราะฉันรู้จักตัวคน แสดงว่าท่านรู้จักคนมากและนับญาติรักใคร่ทุกคน

เมื่อวันที่ ๒๘ เมษายน ๒๕๕๐ เวลาประมาณ ๑๖.๓๐น ข้าพเจ้ามีโอกาสไปกราบท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์เพื่อขอพร ที่บ้านซอยสวนพลู  เพราะว่าปีนี้ไม่ได้ไปขอพรในวันสงกรานต์ สงสารท่านเกรงว่าจะเหนื่อยกับการรับแขก  ไม่คาดคิดว่าคราวนี้จะเป็นครั้งสุดท้าย  ข้าพเจ้ารู้สึกโชคดี เพราะพบว่าท่านมีสุขภาพแข็งแรง ขณะที่ท่านนั่งที่ชานเรือน ไม่มีแขกคนอื่น ท่านกำลังสบาย สามารถพูดคุยได้ จึงเห็นว่าควรจะบันทึกสิ่งที่พูดคุยกันให้ปรากฎ

หลังจากท่านให้พรแล้วถามถึงอาจารย์สุลักษณ์ว่าเป็นอย่างไร "ฉันเห็นใจอาจารย์ที่ถูกข้อหาคดีหมิ่นพระบรมเดชานุภาพฯ แต่ไม่รู้ว่าจะช่วยเหลือได้อย่างไร เดี๋ยวนี้เวลาดูทีวี ไม่รู้จักใครเลย เหมือนอยู่ต่างประเทศ

ฉันคิดถึงคุณความดีของผู้มีบุญคุณ  ไม่เคยลืม และไม่จดจำสิ่งที่ไม่ดีของใคร ไม่ถือโทษโกรธเกลียดใคร

ข้าพเจ้าถามถึงข้อมูลที่คุณยายท่านทัก หลังจากอ่าน ค่อนศตวรรษประชาธิปไตยไทย ของอาจารย์สุลักษณ์จบแล้ว เธอจดข้อมูลนี้ไปให้อาจารย์สุลักษณ์ ข้าพเจ้าไม่คุ้นกับชื่อที่ท่านบอกเลย จดไม่ได้ศัพท์ ท่านช่างสังเกต ขอตรวจดูที่จด ปรากฎว่าผิด ท่านจึงลงมือเขียนเองและแก้ไขให้ถูกต้อง ซึ่งก็อดแปลกใจไม่ได้ว่าทำไมคราวนี้ท่านพิถีพิถันกำชับว่าต้องเขียนให้ถูกต้อง ทุกครั้งที่คุยกันก็จะคุยกันแบบไม่ต้องจด อาศัยความจำคุยกันไปเรื่อยๆ

เราคุยกันเรื่องม.จ.มารยาตรกัญญา ดิศกุล อายุยืนถึง ๑๐๔ ปี คุยกันว่าขอให้คุณยายอายุยืนถึง ๑๐๐ ปี แล้วใส่ชุดสีแดงฉลอง แหม ร่างกายฉันบางทีก็เหนื่อย หัวใจไม่ดี  เดี๋ยวนี้บ้านเมืองวุ่นวายที่สุด ไม่เคยนึกเคยเห็น มีเหตุการณ์ร้ายแรงถึง ๓ ครั้ง ธนาคารก็เป็นของต่างชาติเกือบหมด แล้วคุณยายมอบหนังสือให้สองเล่ม พูดถึงคนเขียนหนังสือเล่มนี้ ตั้งใจเขียน และมอบหนังสืออีกเล่มมาให้บิดาข้าพเจ้าอ่าน เมื่อท่านทราบว่า บิดาข้าพเจ้าชราภาพและไม่แข็งแรง

พูดคุยกันจน ๑๗.๐๐ น. คุณยายท่านขอตัว เพราะเป็นเวลาจะต้องเข้าบ้าน ข้าพเจ้าก็กราบลาอีกครั้ง

วันที่ ๑๑ พฤษภาคม ตั้งใจไปลานปรีดี เพื่อไปกราบคุณยายท่าน และเรียนท่านว่าอาจารย์พ้นจากคดีความแล้ว แต่ก็ต้องแปลกใจ คราวนี้ไปถึงราว ๑๐.๐๐ น ไม่เห็นใครเลย ผู้คนหายไปไหนหมด ที่ลานอนุสาวรีย์มีดอกไม้ที่มีผู้ไปสักการะบูชามากมาย เราซื้อพวงมาลัยดอกบานไม่รู้โรย ๒ พวง พวงหนึ่งสำหรับกราบอนุสาวรีย์อาจารย์ปรีดี อีกพวงหนึ่งตั้งใจจะมอบให้คุณยายท่าน ปรากฎว่าปีนี้ท่านไม่ได้มาร่วม เพราะไม่สบายนอนที่โรงพยาบาลจุฬาฯ  จะไปเยี่ยมท่านก็กลัวว่าจะทำให้ท่านไม่ได้พัก ซึ่งเมื่อวันที่ ๑๗ ได้ยินท่านชวนอิ่มว่า วันที่ ๒ กับ วันที่ ๑๑ อิ่มไปด้วยนะ

คุณยายท่านสละร่างจากไปแล้วเมื่อคืนวันที่ ๑๒ เวลา ๐๒.๐๐น. ท่านจากไปแล้ว แต่ข้าพเจ้าทราบว่าท่านไปอยู่กับอาจารย์ปรีดีแน่นอน ข้าพเจ้าเคยถามคุณยายท่านว่า อาจารย์ปรีดีอนิจกรรมแล้วไปไหนคะ มาเกิดแล้วยังคะ จะมาเกิดอีกเมื่อไร  คุณยายท่านหัวเราะแล้วเล่าเรื่องอัฐิธาตุของอาจารย์ปรีดี เมื่อคราวนำกลับมาที่เมืองไทย

ข้าพเจ้ามีความเชื่อตามนักปฏิบัติธรรมธิเบตว่า  คนที่ทำความดีจะไปอยู่รวมกัน ณ เชียงการิลล่า แล้วรอคอยจนถึงเวลาที่เหมาะสมก็จะกลับมาเกิดใหม่ เพื่อนำธรรมะกลับมาสู่โลกอีกครั้ง

...............................................
เพิ่มเติม (- ผู้ดูแลเว็บไซต์)

ท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ ภริยารัฐบุรุษอาวุโส ปรีดี พนมยงค์ อดีตผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ในรัชกาลที่ ๘ ได้ถึงแก่อนิจกรรมโดยสงบ ณ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ เมื่อเวลา ๐๒.๐๐ น. ด้วยโรคหัวใจล้มเหลว สิริอายุ ๙๕  ปี ๔ เดือน ๙ วัน หลังจากที่ท่านได้มีอาการทางโรคหัวใจและได้เข้ารับการรักษาเมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ ต่อมาในค่ำวันที่ศุกร์ที่ ๑๑ พฤษภาคม ซึ่งเป็นวันปรีดี พนมยงค์ อาการของท่านผู้หญิงได้ทรุดหนักลงโดยลำดับ กระทั่งได้ถึงแก่อนิจกรรมโดยสงบในที่สุด

ทั้งนี้ทายาทของท่านผู้หญิง ขอขอบคุณคณะแพทย์และพยาบาลโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ ที่ได้พยายามดูแลรักษาจนสุดความสามารถอย่างดียิ่งทุกประการ

ในการจัดพิธีศพท่านผู้หญิงพูนศุข พนมยงค์ ทายาทจะปฏิบัติตาม "คำสั่งถึงลูก" ที่ท่านผู้หญิงได้เขียนไว้ด้วยลายมือ เมื่อวันที่ ๑  ตุลาคม ๒๕๔๑ ความว่า

คำสั่งถึงลูก ๆ ทุกคน
เมื่อแม่สิ้นชีวิต ขอให้ปฏิบัติดังต่อไปนี้
๑) นำส่งโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ทันที เมื่อหมอตรวจว่าหมดลมหายใจแล้ว
๒) ไม่ขอรับเกียรติยศใด ๆ ทั้งสิ้น
๓) ประกาศทางวิทยุ และลงหนังสือพิมพ์เพื่อแจ้งข่าวให้ญาติมิตรทราบ
๔) ไม่มีการสวดอภิธรรม ทั้งนี้ไม่รบกวนญาติมิตรที่ต้องมาร่วมงาน
๕) มีพิธีไว้อาลัยที่สถาบันปรีดี พนมยงค์ โดยนิมนต์พระที่แม่นับถือแสดงธรรมกถา (เช่นเดียวกับที่จัดให้ปาล) และทำบัตรรับหนังสือที่ระลึก
๖) ไม่รบกวนญาติมิตร ไม่ว่าจะเป็นดอกไม้ หรือเงินช่วยทำบุญ
๗) เมื่อโรงพยาบาลคืนศพมาก็ทำการฌาปนกิจอย่างเรียบง่าย
๘) ให้นำอัฐิและอังคารไปลอยที่ปากน้ำเจ้าพระยาซึ่งเป็นสถานที่ ๆ แม่เกิด
๙) หากมีเงินบ้าง ก็ขอให้บริจาคเป็นทาน แก่มูลนิธิต่าง ๆ ที่ทำสาธารณกุศล
10) ขอให้ลูกทุกคนปฏิบัติตามที่แม่สั่งไว้อย่างเคร่งครัด ไม่ต้องฟังความเห็นผู้หวังดีทั้งหลาย ลูก ๆ ที่ปฏิบัติตามคำสั่งของแม่จงมีความสุข ความเจริญ

พูนศุข พนมยงค์
เขียนไว้ที่บ้านเลขที่ ๑๗๒  สาธร ๓  เมื่อวันที่ ๑  ตุลาคม ๒๕๔๑
แม่มีอายุครบ ๘๖ ปี ๙ เดือน

เฉพาะสมาชิกเท่านั้นที่แสดงความคิดเห็นได้
กรุณาเข้าสู่ระบบหรือสมัครสมาชิก

Powered by AkoComment 2.0!